Felçli Hasta Bakıcısı: İnme Sonrası Evde Bakım

Eve dönüşten ilk yıla: döneme göre bakım

Toparlanma en hızlı ilk haftalarda ve aylarda olur: bir izlem çalışmasında hastaların %95’i günlük yaşam becerilerindeki en iyi düzeyine 12,5 haftada ulaştı. Dil becerileri ise yıllarca gelişebilir.

İlk haftalar

Eve dönüş ve yeni düzen

Taburculuktan sonraki ilk günler, yataktan sandalyeye geçiş ve tuvalete yürüyüş düşmelerin yoğunlaştığı anlardır. Bakıcı bu geçişlerde hastayı yalnız bırakmaz.

Transferde ve tuvalete yürüyüşte eşlik
Önerilen kıvamda, dik oturarak beslenme
İlaç saatleri ve kontrol randevuları
Ani ağlama ya da gülme nöbetlerini not etme

İlk aylar

Rehabilitasyon ve tekrar

Kazanımın en hızlı olduğu bu dönemde seanslar arasındaki günler de önem taşır. Bakıcı, terapistlerin verdiği ev programını gösterildiği gibi tekrarlatır.

Ev programını gösterildiği gibi uygulatma
Yapabildiği işi hastaya bırakma
Konuşma ödevlerine eşlik
Yorgunluk ve ağrıyı not edip bildirme

6. aydan sonra

Kalıcı düzen ve yeni inmeyi önleme

İnme geçirenlerin yaklaşık üçte birinde depresyon görülür ve aylar sonra da başlayabilir. Kan sulandırıcı ve tansiyon ilaçları hekim söylemeden kesilmez.

İlaç ve tansiyon kaydı
Ruh hâlindeki değişiklikleri izleme
Ev dışı etkinliklere katılımı destekleme
Bakıcı ve aile için dinlenme planı

Yutma güçlüğü varsa sofrada güvenlik

İnme sonrası yutma güçlüğü (disfaji) sık görülür: 24 çalışmayı değerlendiren bir sistematik derlemede sıklık, kullanılan değerlendirme yöntemine göre %37 ile %78 arasında bulundu. Aynı derlemede yutma güçlüğü olan hastalarda zatürre riski yaklaşık üç kat, yiyeceğin ya da sıvının soluk borusuna kaçtığı (aspirasyon) doğrulanan hastalarda ise çok daha yüksekti (Martino ve ark.).

Yemeğin ve sıvının kıvamını, oturuş pozisyonunu ve gerekirse özel yutma tekniklerini yutma değerlendirmesini yapan uzman (dil ve konuşma terapisti ya da hekim) belirler; bakıcının işi bu önerileri her öğünde aynı titizlikle uygulamaktır. Uzmanın farklı bir önerisi yoksa şu kurallar genel güvenlik çerçevesini oluşturur (MedlinePlus, NICE):

Hasta yemek boyunca olabildiğince dik oturur, yemekten sonra 30-45 dakika dik kalır.
Lokmalar küçük tutulur (5 ml’den, yani yaklaşık bir tatlı kaşığından az); bir lokma yutulmadan diğeri verilmez.
Yüzün bir tarafı zayıfsa yemek güçlü tarafta çiğnenir.
Katı ve sıvı aynı lokmada karıştırılmaz, katı yemek sıvıyla aşağı itilmez.
Yemek sırasında televizyon kapatılır ve hastaya soru sorulmaz; konuşmak ile yutmak aynı anda yapılmaz.
Su gibi ince kıvamlı sıvılar uzman onay vermeden verilmez; koyulaştırıcı önerildiyse ölçüsüne uyulur.
Dişler ve diş etleri günde en az iki kez fırçalanır; öğünden sonra ağızda, özellikle zayıf taraftaki yanakta yemek kalıp kalmadığına bakılır. Düzenli ağız bakımı aspirasyona bağlı zatürre riskini azaltır.
Hap yutamayan hastanın ilacı kendi başına ezilmez, kapsülü açılmaz; ilacın başka bir formu olup olmadığı hekime ya da eczacıya sorulur.

Yemek sırasında ya da sonrasında öksürme ve boğulma, yemekten sonra hırıltılı ya da “ıslak” bir ses, ateş, nefes darlığı, açıklanamayan kilo kaybı ya da yutmanın giderek zorlaşması hekime haber verilmesi gereken işaretlerdir.

Afazili hastayla iletişim

Afazi konuşmayı, anlamayı, okumayı ve yazmayı zorlaştıran bir dil bozukluğudur; zekâyı etkilemez. İnme geçirenlerin yaklaşık üçte birinde görülür. Kas güçsüzlüğüne bağlı peltek konuşma (dizartri) ayrı bir sorundur.

Konuşurken

Kısa cümle, sakin ses

Önce dikkatini alın ve göz teması kurun. Sesinizi yükseltmeden, yavaş ve kısa cümlelerle, bir yetişkinle konuşur gibi konuşun.

Anahtar kelimeyi tekrarlayın ya da yazın
Televizyonu ve radyoyu kapatın
Konu değiştirirken bunu söyleyin

Dinlerken

Zaman tanıyın, cümleyi bitirmeyin

Kelimeyi bulması zaman alabilir. Cümlesini onun yerine tamamlamayın, hatalarını düzeltmeyin; anladığınızı ona tekrar ederek doğrulayın.

Evet ya da hayır ile yanıtlanan sorular
Açık uçlu soru yerine iki seçenek
Aile kararlarında fikrini sorun

Söz yetmezse

Resim, yazı, işaret ve tablet

Gösterme, çizme, yazma, jest ve fotoğraf: konuşma dışındaki her iletişim yolunu destekleyin. Terapist bir iletişim defteri önerdiyse her gün kullanın.

Su, tuvalet, ağrı için resimli kart
Tablet ya da telefonda resim gösterin
Mümkünse terapi seanslarına katılın

Transfer, omuz ve düşme güvenliği

Düşme, inme sonrası en sık görülen tıbbi sorunlardan biridir: ilk haftada hastaların yaklaşık %7’sinde görülen düşme, sonraki dönemi inceleyen çalışmalarda ilk yıl içinde %73’e kadar çıkıyor (Cochrane). Düşmelerin yoğunlaştığı anlar da belli: yataktan sandalyeye geçiş, tuvalete yürüyüş ve taburculuk gibi yeni bir ortama geçişin ilk günleri (Rensink ve ark.). Felçli taraftaki omuz ayrı bir risk taşır: omuz ağrısı çalışmalara göre hastaların yaklaşık beşte biri ile yarıya yakını arasında görülür (Anwer ve Alghadir) ve transfer sırasında omza binen çekme kuvveti, bu ağrıyı hazırlayan etkenler arasında sayılır (Singapore Medical Journal).

Hastayı felçli kolundan ya da koltuk altından çekerek kaldırmayın; yatakta kaydırırken de kolu çekmeyin.
Otururken ve yatarken felçli kolu yastıkla ya da masa üstünde destekleyin, boşlukta sarkmasına izin vermeyin.
Giydirirken önce felçli kolu giysinin koluna geçirin, soyarken önce sağlam kolu çıkarın. Düğmesi ve fermuarı önde ya da cırt cırtlı giysiler ile bağcıksız ayakkabılar işi kolaylaştırır.
Transfer ve giydirme tekniğini fizyoterapistin evde, hastanın kendi yatağı ve sandalyesiyle göstermesini isteyin; NICE, bakıma katılan aile üyelerine ve bakıcılara hasta taşıma ve giydirme eğitimi verilmesini önerir.
Tekerlekli sandalyede oturuş pozisyonu gün içinde saatte birkaç kez değiştirilir; topuk, ayak bileği, diz, kalça, kuyruk sokumu ve dirsekler her gün kızarıklık için kontrol edilir. Hasta yatağa bağımlıysa yatalak hasta bakıcısı sayfasındaki bası yarası önlemleri de geçerlidir.
Yatak, hasta kenarına oturduğunda ayakları yere basacak yükseklikte olsun. Gevşek halıları ve yerdeki kabloları kaldırın, yatak odasından tuvalete giden yolu gece de aydınlatın; tuvaletin yanına ve duşa tutunma barı, zemine kaymaz paspas koyun, duşu oturarak aldırın. Havlu askısı tutunma barı yerine kullanılmaz (MedlinePlus).
Felçli tarafta his azalmış olabilir: banyo suyunun sıcaklığını kendi elinizle kontrol edin. MedlinePlus, yanıklara karşı sıcak su ayarının 49 °C’yi geçmemesini önerir.

Fizyoterapi ve ev programında bakıcının payı

Programı yazılı ya da videolu alınHareket, tekrar sayısı ve sıklık kâğıtta ya da telefonda dursun
Gösterildiği gibi uygulatınTekrar sayısını, zorluğu ya da hareketi terapist değiştirir
Yapabildiğini ona bırakınGiyinmek, yemek, kalkmak zaman alsa da hastanın payını almayın
Kısa bir günlük tutunTekrar, yorgunluk, ağrı ve dengesizliği yazıp terapiste gösterin
Ağrı ya da baş dönmesinde durunEgzersizi bırakın, terapiste ya da hekime bilgi verin
Dinlenme aralıklarını planlayınİnme sonrası yorgunluk sık görülür; zor işi dinç saate koyun
Atel ve destekleri doğru kullanınAtel ya da splint önerildiyse takma şeklini terapistten öğrenin
Konuşma çalışmalarını güne yayınDil ve konuşma terapistinin ödevlerini sohbete taşıyın

Felçli hasta bakıcısı ücretleri ve çalışma düzeni

Felçli hasta bakımı için ayrı bir ücret tarifesi yayımlamıyoruz. En yakın referans, sitede yayımlanan 2026 İstanbul ortalamalarıdır (aylık net): gündüzlü yaşlı bakıcıda 40.000-48.000 TL, yatılı yaşlı bakıcıda 50.000-60.000 TL, gece refakatçisinde 40.000-48.000 TL, İngilizce ya da Türkçe bilen yabancı uyruklu yatılı bakıcıda 1.800-2.000 USD. SGK primi, yol ve yemek giderleri dahil değildir. Bakıcının işvereni ailedir ve ücret aile ile aday arasında konuşulur; bu konuşmada hastanın ne kadar yardıma ihtiyaç duyduğu, gece kaç kez kalktığı ve adayın deneyimi belirleyici başlıklardır.

İstanbul’da 2026 için yayımlanan ortalama aylık net bakıcı ücretleri ve felçli hastada hangi düzenin ne zaman düşünüleceği
Çalışma düzeni	Felçli hastada ne zaman düşünülür	Aylık net ücret
Gündüzlü yaşlı bakıcı	Akşam ve gece aile evde; gündüz bakım ve egzersiz yoğun	40.000-48.000 TL
Yatılı yaşlı bakıcı	Gün boyu ve akşam yardım gerekiyor; bakıcıya ayrı oda var	50.000-60.000 TL
Gece refakatçisi	Gece tuvalet, pozisyon değişikliği ya da düşme riski var	40.000-48.000 TL
Yabancı uyruklu yatılı bakıcı	Yatılı düzen; hastayla ortak dil ön görüşmede sınanmalı	1.800-2.000 USD

Tutarlar yaşlı bakıcı ve gece refakatçisi için yayımlanan İstanbul ortalamalarıdır, felçli hastaya özel bir teklif değildir. Bakıcı ücretleri rehberi

Bakıcı mı, başka bir destek mi?

Bakıcı günlük bakımın sürekliliğini sağlar; hastanede refakat, tamamen yatağa bağımlılık ya da düzenli tıbbi işlem gibi durumlarda başka bir destek daha uygun olabilir ya da bakıcının yanında gerekir.

Uygun olduğu durumlar

Hasta taburcu edildi, tıbbi durumu stabil ve takibini hekim yapıyor
Kalkma, tuvalet, banyo, giyinme ve yemekte düzenli yardım gerekiyor
Fizyoterapi ya da konuşma terapisi sürüyor, evde uygulanacak program var

Başka seçenek daha uygun olabilir

Hasta hâlâ hastanede yatıyor ve yanında biri kalmalı Hastane refakatçisi
Hasta tamamen yatağa bağımlı; pozisyon ve cilt bakımı öne çıkıyor Yatalak hasta bakıcısı
Asıl ihtiyaç gece kalkışları ve gece gözetimi Gece refakatçisi
Damar yolu, sonda değişimi gibi tıbbi işlem gerekiyor: evde sağlık hizmeti

Evde bakım maaşı ve evde sağlık hizmeti

Evde bakım yardımı

“Felçli hasta bakım parası” diye aranan ödeme, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının evde bakım yardımıdır. Yardım tanıya göre değil, bağımlılık düzeyine ve hane gelirine göre verilir. Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğine göre üç koşul birlikte aranır:

Erişkinlerde sağlık kurulu raporunda kişinin tam bağımlı olarak sınıflandırılması,
Hanede kişi başına düşen aylık ortalama gelirin net asgari ücretin üçte ikisinden az olması,
Bakanlık heyetinin ev ziyaretiyle, kişinin başkasının yardımı olmadan hayatını sürdüremeyeceğini bakım raporuyla tespit etmesi.

Ödeme hastaya değil, bakımı üstlenen 18 yaşını doldurmuş akrabaya ya da vasiye yapılır; bakım verenin kural olarak hastayla aynı adreste yaşaması gerekir. Tutar memur maaş katsayısına bağlıdır ve katsayı güncellendikçe değişir. Yönetmelik banyo, tuvalet, beslenme ve giydirme gibi kişisel bakım işlerini bakım verenin sunacağı hizmetler arasında sayar ve heyet yılda en az bir kez evde kontrol yapar. Yardım alırken dışarıdan bakıcı çalıştırmayı düşünüyorsanız bunun yardıma etkisini önceden il müdürlüğüne sorun.

Başvuru, hastanın nüfusta kayıtlı olduğu yerleşim yerindeki Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine yapılır; e-Devlet üzerinden de alınabilir. Yardım alan hasta, uygun görülürse ayda 72 saate kadar gündüz hizmet merkezinden yararlanabilir; bakım verenin talebiyle yılda 30 güne kadar bir bakım ve rehabilitasyon merkezinde geçici misafir olarak da kalabilir. Bu sürelerde yardım kesilmez. Sosyal Hizmetler Kanunu ayrıca gelir şartını taşıyan, bakıma ihtiyacı olan kişilere bakımın resmî ya da özel bir bakım merkezinde, ücreti Bakanlık bütçesinden karşılanarak verilmesini öngörür.

Evde sağlık hizmeti

Sağlık Bakanlığının evde sağlık hizmeti; hastalığı nedeniyle yatağa, eve ya da bir cihaza bağımlı olan kişilere evde muayene, tedavi, tıbbi bakım, rehabilitasyon ve izlem sunar. Başvuru e-Nabız üzerinden, evde sağlık iletişim merkezi aranarak ya da aile hekimi aracılığıyla yapılır. Evde Sağlık ve Palyatif Bakım Hizmetlerinin Sunumu ve Koordinasyonuna İlişkin Yönetmelik, başvuruların en geç üç gün içinde sonuçlandırılmasını ve ilk ev ziyaretinin de bu sürede yapılmasını öngörür. Hizmet hekimin değerlendirmesine göre sürekli ya da süreli verilir; taburculuk sonrası süreli hizmet 30 güne kadardır ve hekim uygun görürse 30 gün daha uzatılabilir.

Evde sağlık hizmeti tıbbi bir hizmettir; bakım ve sosyal destek ihtiyacı olan hastalar ilgili kurumlara yönlendirilir. Ekip ayrıca hastaya ve ailesine, bakımda üstlenebilecekleri görevler ve evde kullanılacak tıbbi cihazlar hakkında eğitim verir. Tıbbi izlemi evde sağlık ekibi, günlük bakımı aile ya da bakıcı üstlendiğinde iki destek birbirini tamamlar.

Felçli hasta bakımında merak edilenler

Felçli hastaya evde kim bakar, hangi uzman ne yapar?

Günlük bakımı çoğunlukla aile ya da bakıcı üstlenir. İlaç tedavisini ve kontrolleri hastayı izleyen hekim düzenler; hareket ve denge çalışmalarını fizyoterapist, konuşma ve yutma sorunlarını dil ve konuşma terapisti, giyinme ve ev düzeni gibi günlük yaşam becerilerini ergoterapist ele alır. Evde muayene ve tıbbi izlem gerekiyorsa Sağlık Bakanlığının evde sağlık ekibine başvurulabilir.

Taburculuk tarihi belliyse bakıcı arayışına ne zaman başlanmalı?

Tarih netleştiğinde başlamak, düşme riskinin yüksek olduğu ilk günlerde evde deneyimli birinin bulunmasını kolaylaştırır. Bakıcınız, İŞKUR izinli özel istihdam bürosu olarak çalışır (izin belge no 825); aileyle bakıcı adayını buluşturur. Ücretsiz ön görüşmeden sonra adaylar genellikle birkaç iş günü içinde sunulur; aynı gün başlama sözü veremiyoruz. Görüşmeye hastanın felçli tarafını, yutma durumunu, konuşup anlama düzeyini, gece kaç kez kalktığını ve taburculukta verilen önerileri (ilaç listesi, yemek kıvamı, egzersiz programı) getirirseniz uygun adayı belirlemek kolaylaşır. Sözleşme 3 ay geçerlidir; bu sürede aday ayrılır ya da çıkarılırsa sınırsız ve ücretsiz yeni aday desteği verilir.

Felçli hastaya bakacak adayda hangi deneyim aranmalı?

Genel hasta bakımı deneyimi ile inme sonrası bakım deneyimi aynı şey değildir; ön görüşmede şu sorular farkı ortaya çıkarır: Daha önce inme geçirmiş birine baktınız mı, hastanın hangi tarafı etkilenmişti? Yataktan sandalyeye geçişi nasıl yaptırırsınız? Yutma güçlüğü olan birini beslediniz mi, koyulaştırıcı kullandınız mı? Konuşamayan ya da anlamakta zorlanan biriyle nasıl anlaşırdınız? Bakıcınız, sunduğu adaylar için önceki işverenlerle referans görüşmesi ve yüz yüze mülakat yapar; Türk uyruklu adaylarda kimlik ve adli sicil belgesi, yabancı uyruklu adaylarda pasaport ve oturma izni fotokopisi aileye teslim edilir.

Kadın ya da erkek bakıcı seçerken neye bakılmalı?

Belirleyici iki ölçüt var: hastanın mahremiyet tercihi ve transfer yükü. Banyo ve tuvalet gibi işlerde hangi bakıcıyla rahat edeceğini hastaya sorun; konuşmakta zorlanıyorsa evet ya da hayır ile yanıtlanabilecek sorularla sorun. Hastayı kaldırmak ya da yürürken desteklemek gerekiyorsa adayın fiziksel olarak buna uygun olması ve doğru transfer tekniğini bilmesi önemlidir; tercihinizi ön görüşmede açıkça belirtin.

Yabancı uyruklu bakıcı afazisi olan hastaya uygun olur mu?

Afazide iletişim zaten zorlaştığı için bakıcının hastanın konuştuğu dile iyi hâkim olması gerekir: kısa ve net cümle kurmak, yarım kalan kelimeyi doğru tahmin etmek dil hâkimiyeti ister. Hasta iki dil konuşuyorsa afazinin iki dili farklı etkileyebileceğini de hesaba katın (ASHA). Yabancı uyruklu adayın Türkçesini ön görüşmede hastayla kısa bir konuşmayla sınayın. Yabancı uyruklu bakıcı çalıştırmak için kural olarak çalışma izni gerekir; sürecin ana hatları yatılı yaşlı bakıcı sayfasında.

Yatağa bağımlı felçli hastanın ne kadar yaşayacağı önceden bilinebilir mi?

Genel geçer bir süre söylemek mümkün değil. Bu süre inmenin türüne ve büyüklüğüne, hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklara ve gelişen komplikasyonlara göre çok değişir; en sağlıklı değerlendirmeyi hastayı izleyen hekim yapar. Evde bakımın etkileyebileceği kısım komplikasyon riskleridir: yutma güçlüğü olan hastada zatürre riski belirgin biçimde yüksektir ve düzenli ağız bakımı bu riski azaltır; düzenli pozisyon değişikliği ve günlük cilt kontrolü ise bası yarasına karşı temel önlemlerdir.

Felçli hastaya bakan bakıcının SGK girişini kim yapar?

Bakıcının işvereni ailedir; SGK girişini aile e-Devlet üzerinden yapar, Bakıcınız bu adımlarda yönlendirir. 5510 sayılı Kanuna göre ev hizmetlerinde ayda 10 gün ve daha fazla çalışan bakıcı, diğer işçiler gibi tam sigortalı (4/a) olarak bildirilir ve bildirim en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar yapılır. Ayda 10 günden az çalışanlar için yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı primi ödenir.