Hasta başında iş bölümü
Ayrım kısaca şöyle: günlük bakım ve gözetim refakatçide, tanı ve tedavi sağlık ekibinde kalır. Refakatçi hastayı yedirir, temizler, hareketine destek olur ve gördüğünü hemşireye iletir; hemşire ise hekimin yazılı olarak istediği tedaviyi uygular ve etkisini izler (Hemşirelik Yönetmeliği, madde 6).
| Hasta başındaki iş | Ücretli refakatçi | Hemşire ve hekim |
|---|---|---|
| Yemek, su, ağız bakımı | Yardım eder; diyete ve aç kalma talimatına uyar | Diyeti hekim belirler, hemşire uygular |
| Tuvalet, bez, vücut temizliği | Yapar; kızarıklık ya da yara görürse söyler | Hemşire bakımı planlar ve denetler |
| Yatakta dönme, kalkma, yürüme | Ekibin izin verdiği ölçüde destek olur | Hareket kısıtını ve düşme önlemini ekip belirler |
| İlaç, iğne, serum | Vermez, serum hızına dokunmaz; aksayanı söyler | Hekim yazılı ister, hemşire uygular |
| Pansuman, sonda, dren | Dokunmaz; kanama ya da kaçak görürse haber verir | Hemşire uygular ve izler |
| Monitör ve cihaz alarmı | Ayar yapmaz, çağrı zilini kullanır | Hemşire değerlendirir, gerekirse hekime bildirir |
| Ani kafa karışıklığı, ateş, ağrı | Beklemeden hemşireye bildirir | Değerlendirme ve tedavi ekibe aittir |
| Tedavi bilgisi ve onam | Hasta yazılı istemedikçe bilgi almaz; onam vermez | Hekim hastayı bilgilendirir ve onamını alır |
Tablo genel iş bölümünü gösterir; servisin verdiği talimat her zaman önce gelir.
Hastanede refakatçiye uygulanan kurallar
Hastanın yanında refakatçi kalıp kalamayacağına, hastanın sağlık durumuna ve hastanenin imkânlarına bakarak tedaviden sorumlu hekim karar verir (Hasta Hakları Yönetmeliği, madde 40). Ne bu yönetmelik ne de Sağlık Bakanlığı hastanelerinin işleyişini düzenleyen Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği refakatçinin hasta yakını olmasını şart koşar; ücretli refakatçi, aileden biriyle aynı onaya ve kurallara tabidir. Ayrıntılar hastaneden hastaneye değiştiği için aşağıdakileri yatış sırasında servise sormak gerekir.
Refakatçi kartı, tek refakatçi ve ziyaret
Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği, refakatçinin hastanenin verdiği kimlik kartını ve gerekli görülürse özel kıyafeti taşımasını zorunlu tutar; uygulamada bu kart refakatçi kartı olarak bilinir. Hastaneler çoğunlukla aynı anda tek refakatçiye izin verir. Gündüz aileden biri, gece ücretli refakatçi kalacaksa nöbet değişiminde kartın ve kaydın nasıl devredileceğini ilk gün öğrenin. Ziyaretçi kabulü ayrı bir konudur ve hastanenin belirlediği saat ve kurallara göre yapılır (Hasta Hakları Yönetmeliği, madde 39).
Kadın servisinde erkek refakatçi kalamaz
Aynı yönetmelik, kadın servisinde erkek refakatçinin kalmasına izin vermez. Kadın serviste yatan hasta için bu yüzden kadın refakatçi aranır; erkek hasta için de adayı seçmeden önce servisin ve odanın kuralını sormak zaman kazandırır.
Yatak, koltuk ve yemek
Aynı yönetmeliğe göre özel oda dışında refakatçiye yatak verme zorunluluğu yoktur. Tek kişilik özel ve birinci sınıf odalarda refakatçinin dinlenmesi için bölüm ya da donanım bulunur; çok yataklı odalarda refakatçi çoğu zaman koltukta dinlenir ve gece nöbeti buna göre planlanır. Hekim refakati tıbben gerekli gördüğünde refakatçinin yatak ve yemek gideri genel sağlık sigortasından karşılanır (SGK Sağlık Uygulama Tebliği, 2.6.3). Özel hastanede refakatçi yemeğinin ücrete dahil olup olmadığını yatışta sorun.
Yoğun bakım ve palyatif bakım
Yetişkin yoğun bakım ünitelerinde hastanın yanında refakatçi kalmaz; aile bilgiyi hastanenin belirlediği saat ve yerde alır. Ücretli refakatçinin işi bu dönemde durur, hasta servise döndüğünde yeniden başlar. Palyatif bakımda durum tersidir: Evde Sağlık ve Palyatif Bakım Hizmetlerinin Sunumu ve Koordinasyonuna İlişkin Yönetmelik, palyatif bakım ve palyatif kritik bakım servislerinde hasta refakatçisi bulunmasını esas kabul eder.
Doktordan bilgi ve onam
Sağlık durumuyla ilgili bilgi hastanın kendisine verilir; hasta başka birinin bilgilendirilmesini isterse bunu imzalı ve yazılı bir talep olarak bildirir (Hasta Hakları Yönetmeliği, madde 18). Ücretli refakatçinin vizitte hekimden bilgi alması isteniyorsa bu talebin baştan yapılması gerekir. Tıbbi müdahaleye onayı hasta verir; hasta küçükse ya da vesayet altındaysa veli veya vasi verir (madde 24). Refakatçi onam formu imzalamaz.
Gündüz, gece ya da 24 saat: nöbeti planlamak
Nöbet düzenini hastanın ihtiyacı kadar ailenin hangi saatlerde hastanede olabileceği belirler. Yatış uzadıkça tek kişinin kesintisiz kalması yerine nöbetleşe düzen daha kolay sürdürülür.
Gündüz nöbeti
Aile geceyi üstlenirken gündüzü refakatçi karşılar. Vizit, tetkik ve öğünler gündüze denk geldiği için bu vardiyada iş yoğundur.
- Öğün ve temizlikte yardım
- Tetkike giden hastaya eşlik
- Vizitte sorulacakları not etme
Gece nöbeti
Aile gündüz yanındayken geceyi refakatçi devralır. Gece tuvalet, su ya da huzursuzlukta hastanın yanında biri bulunur; refakatçi koltukta dinlenir, çağrıda kalkar.
- Tuvalet ve su ihtiyacına kalkma
- Gözlük ve işitme cihazını hazır tutma
- Ani değişikliği hemşireye bildirme
- Sabah aileye kısa özet
24 saat ya da nöbetleşe
Aile kalamıyorsa refakatçi gündüzü de geceyi de üstlenir. Kısa yatış tek kişiyle yürür; yatış uzarsa iki refakatçi ya da refakatçi ile aile nöbetleşir.
- Kısa yatışta tek refakatçi
- Uzun yatışta iki kişilik düzen
- Devir hasta başında, yazılı notla
Hastane refakatçisi ücreti ve ek giderler
Bakıcınız’ın yayımladığı fiyatlar arasında hastane refakatçisi için ayrı bir kalem yok. En yakın kalem olan gece refakatçisinin İstanbul’daki 2026 ortalaması aylık net 40.000-48.000 TL’dir; SGK primi, yol ve yemek bu tutara dahil değildir. Yatış birkaç gün sürecekse aylık tutar yerine kaç gün ve kaç nöbet gerektiği ön görüşmede netleştirilir. Diğer çalışma şekillerinin ücretleri bakıcı ücretleri rehberinde.
| Gider | Kim karşılar | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Refakatçinin ücreti | Aile; SGK bakıcı ücreti ödemez | Nöbet süresi, gün sayısı ve bakım yükü belirler |
| SGK primi | Aile, işveren olarak | Ay içinde çalışılan gün sayısına göre bildirilir |
| Yol | Aile | Yayımlanan ücrete dahil değildir |
| Refakatçinin yemeği | Hekim refakati gerekli gördüyse SGK | Özel hastanede ücrete dahil mi, yatışta sorun |
| Yatak ya da koltuk | Hastane | Özel oda dışında yatak verme zorunluluğu yok |
| Yoğun bakım günleri | Anlaşmaya bağlı | Yetişkin yoğun bakımında refakatçi kalmaz; baştan konuşun |
Tutar İstanbul için ortalamadır; evdeki gece nöbeti gece refakatçisi sayfasında anlatılır.
Refakat izni mi, ücretli refakatçi mi?
“Refakatçi izni” diye aranan hak, hastanedeki bir yakına eşlik etmek için çalışana tanınan izindir ve kişinin nerede çalıştığına göre büyük fark gösterir. Devlet memuru aylarca sürebilen ücretli bir izin alabilirken, özel sektör çalışanı için hastanede yatan anne, baba ya da eşe refakat edecek ayrı bir yasal izin yoktur.
| Çalışan ve hasta | İzin | Süre | Belge |
|---|---|---|---|
| Memur; ana, baba, eş, çocuk (koşula bağlı olarak kardeş) | Refakat izni; aylık ve özlük hakları korunur | 3 aya kadar, gerekirse 3 ay daha | Sağlık kurulu raporu |
| Memur; en az %70 engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuk | Mazeret izni; ebeveynlerden biri kullanır | Yılda 10 güne kadar | Hastalık raporu |
| İşçi; en az %70 engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuk | Ücretli izin; ebeveynlerden biri kullanır | Yılda 10 güne kadar | Hastalık raporu |
| İşçi; hastanede yatan anne, baba ya da eş | Kanunda ayrı refakat izni yok | Yıllık izin, ücretsiz izin ya da sözleşmedeki hak | Kanunda tanımlı değil |
Devlet memurları: üç ay, gerekirse altı ay
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 105. maddesine göre memura, yakınının ağır bir kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâlinde, durum sağlık kurulu raporuyla belgelenirse üç aya kadar izin verilir; süre gerektiğinde bir katına kadar uzatılır. Hastalık ve refakat iznine ilişkin yönetmelik kapsamı iki gruba ayırır: memurun bakmakla yükümlü olduğu ana, baba, eş ve çocuk ile bakmakla yükümlü olmasa da refakat edilmezse hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk ve kardeş. Aynı kişi ve aynı vaka için toplam süre altı ayı geçemez; izin boyunca memurun aylığı ve özlük hakları korunur.
İzin için tek hekim raporu yetmez, sağlık kurulu raporu gerekir. Yönetmelik, raporda refakati gerektiren tıbbi sebeplerin, refakat edilmezse hayati tehlike bulunup bulunmadığının, sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediğinin, üç ayı geçmeyen refakat süresinin ve varsa refakatçinin taşıması gereken özel niteliklerin yazılmasını ister.
Aynı kişi için aynı dönemde birden fazla memur refakat izni kullanamaz. Üç aylık refakat tek kişinin gece gündüz nöbetiyle zor sürdürüleceğinden, izinli yakının gündüz, ücretli refakatçinin gece kaldığı bir düzen kurulabilir.
Özel sektör çalışanları: yalnızca çocuk için on gün
İş Kanunu, hastanede yatan anne, baba ya da eşe refakat için ayrı bir izin tanımaz. Kanundaki tek refakat benzeri izin, en az yüzde 70 engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi içindir: hastalık raporuna dayanarak yılda toplu ya da bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir ve bu izni çalışan ebeveynlerden yalnızca biri kullanır. Memurlar için aynı durumda yılda on güne kadar mazeret izni vardır.
Bunun dışında kalan çalışan yakın yıllık iznini kullanır ya da işvereniyle ücretsiz izin üzerinde anlaşır; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi daha geniş bir izin tanıyorsa o hüküm uygulanır. Bu yüzden özel sektörde çalışan aileler ücretli refakatçiye daha erken ihtiyaç duyabilir.
Yatış gününden eve dönüşe refakat
Refakatçinin işi yatışın evresine göre değişir; her evrede aile ile refakatçinin netleştirmesi gereken konu başkadır.
- YatışOnay ve refakatçi kaydıHekimin refakatçi onayı öğrenilir; refakatçi servise tanıtılır ve hastanenin refakatçi kartını alır.
- İlk saatBakım talimatlarını öğrenmeYeme içme, aç kalma, yürüme izni ve çağrı zili sorulur; hasta dilerse bilgi talebini yazılı verir.
- İşlem günüAmeliyat ya da tetkikAç kalma talimatı varsa hastaya su bile verilmez; dönüşte ilk kalkış hemşirenin onayıyla yapılır.
- GerekirseYoğun bakımda refakate araYetişkin yoğun bakımında refakatçi kalmaz; bu günlerin ücrete nasıl yansıyacağı önceden konuşulur.
- Uzun yatışNöbet devri hasta başındaGündüz ve gece farklı kişiler kalıyorsa devir hasta başında yapılır; gece olanlar kısaca yazılır.
- TaburcuTaburcu planı ve epikrizİlaç, kontrol ve diyet planı hastaya anlatılır, epikriz verilir; refakatçi eve dönüşü hazırlar.
- EvdeEvde bakıma geçişHekim uygun görürse taburcu sonrası 30 güne kadar, gerekirse 30 gün daha evde sağlık hizmeti planlanır.
Kurallar hastaneye göre değişebilir; en doğru bilgiyi servis sorumlu hemşiresi verir.
Ücretli refakatçi hangi durumda doğru seçim?
Ücretli refakatçi, hastanın yanında sürekli biri bulunması gerektiği hâlde ailenin bunu karşılayamadığı durumlar içindir; tıbbi bakımın yerine geçmez.
Uygun olduğu durumlar
- Yatış günler ya da haftalar sürecek, ailede nöbet tutacak kimse yok
- Aile gündüz hastanede, gece için güvenilir biri gerekiyor
- Hasta yaşlı; kafa karışıklığı ya da düşme riski var
- Hasta palyatif bakım servisinde ve refakatçi bekleniyor
- Bakımın taburcu sonrası evde de sürmesi planlanıyor
Başka seçenek daha uygun olabilir
- Hasta yoğun bakımda: yetişkin yoğun bakımında refakatçi kalmaz
- Serum, pansuman gibi tıbbi işler gerekiyor: bunlar sağlık ekibinin işidir
- Hasta evde ve yalnızca geceleri gözetim gerekiyor Gece refakatçisi
- Ameliyat sonrası iyileşme evde geçecek Ameliyat sonrası bakıcı
Hastane deneyimini ölçen sekiz soru
- Hangi servislerde refakat etti?Dahiliye, ortopedi ya da palyatif deneyimini ayrı ayrı sorun.
- Yatağa bağlı hastayı çevirebilir mi?Çevirme, oturtma ve kaldırmayı nasıl yaptığını dinleyin.
- Gece koltukta nöbete alışkın mı?Çağrıda uyanmayı ve sabah devrini nasıl yaptığını sorun.
- Tıbbi sınırı biliyor mu?Serum, ilaç ve cihaz ayarına dokunmayacağını teyit edin.
- Enfeksiyon kurallarına uyar mı?El hijyeni ve izolasyon odası kurallarına uyum şarttır.
- Aileye nasıl bilgi verecek?Günlük özetin saatini ve hasta bilgisinin gizliliğini konuşun.
- Nöbet saatine yetişebilir mi?Hastaneye ulaşım süresi, devir saatini doğrudan etkiler.
- Belgeleri ve referansı hazır mı?Kimlik, adli sicil ve önceki işveren referansı kontrol edilir.
Refakatçi tutmadan önce akla gelenler
Refakatçi ne demek?
Refakatçi, hastanede ya da evde hastanın yanında kalarak yemek, tuvalet, hareket ve iletişim gibi günlük ihtiyaçlarına eşlik eden kişidir. Hastanın yakını olabileceği gibi, aile bu işi ücretli bir hastane refakatçisine de bırakabilir. Refakatçi tıbbi işlem yapmaz; tedavi ve ilaç uygulaması hemşire ve hekimin sorumluluğundadır.
Hastane refakatçisi ne kadar sürede bulunur?
Adaylar genellikle ücretsiz ön görüşmeden sonraki birkaç iş günü içinde sunulur; aynı gün ya da aynı gece başlama garanti edilmez. Ameliyat gibi planlı bir yatışta talebi tarih belli olur olmaz iletmek, tanışmaya ve hastane kaydına zaman bırakır. Hizmet ağırlıklı olarak İstanbul’un iki yakasındaki hastaneler için verilir; Ankara ve İzmir’e de aday yönlendirilir.
Refakatçinin SGK girişini kim yapar?
Bakıcının işvereni aile olduğu için SGK bildirimi de aileye aittir ve e-Devlet üzerinden yapılır; Bakıcınız bu süreçte yönlendirir. 5510 sayılı Kanun’un ev hizmetlerine ayrılmış ek 9. maddesine göre aynı kişinin yanında ayda 10 gün ve üzeri çalışan tam sigortalı sayılır; 10 günden az çalışan için yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı primi ödenir. İki durumda da bildirim, çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar yapılır.
Refakatçi raporu, refakat izni ve engelli refakatçi kartı aynı şey mi?
Hayır, üçü ayrı konulardır. Hastanede refakatçi onayını hekim verir; hekim refakati tıbben gerekli gördüğünde refakatçinin yatak ve yemek gideri de SGK’dan karşılanır. Refakat izni, çalışan yakının işinden aldığı izindir ve memurlarda sağlık kurulu raporu ister. Engelli refakatçi hakkı ise ağır engelli bireyle birlikte yolculuk eden bir refakatçinin demiryolu ve denizyolu hatları ile belediyelerin şehir içi toplu taşımasından ücretsiz yararlanmasıdır (4736 sayılı Kanun); hastane refakatiyle ilgisi yoktur.
Taburcu olunca aynı refakatçi evde devam edebilir mi?
Aile ve refakatçi anlaşırsa devam edebilir. Evde çalışma şekli (gündüzlü, gece ya da yatılı), görevler ve ücret değişeceği için bunlar yeniden konuşulur. Sözleşme üç ay geçerlidir; bu sürede bakıcı ayrılır ya da aile onu çıkarırsa sınırsız ve ücretsiz yeni aday desteği verilir. Evdeki bakımın ayrıntıları hasta bakıcı ve yatalak hasta bakıcısı sayfalarında.
Hastane refakatçisi olarak iş arıyorum, nereye başvurmalıyım?
Bu sayfa refakatçi arayan aileler için hazırlandı. Hastane refakatçisi ya da hasta bakıcı olarak iş arıyorsanız iş ilanları sayfasından başvurabilirsiniz. Başvuruda deneyiminizi ve önceki işverenlerinizin iletişim bilgilerini hazır tutmak, referans görüşmesini hızlandırır.
Refakat izninde maaş kesilir mi?
Çalıştığınız kuruma göre değişir. Memurlara 657 sayılı Kanun’un 105. maddesine göre, sağlık kurulu raporuyla belgelenen durumlarda üç aya kadar aylıklı refakat izni verilir; gerekirse bir katına kadar uzatılabilir. Özel sektörde yasal ücretli refakat izni, yüzde 70 ve üzeri engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi için yılda on günle sınırlıdır; bunun dışında yıllık izin ya da işverenle anlaşılan ücretsiz izin kullanılır.
