Vizesiz giriş, ikamet izni, çalışma izni: hangisi çalışma hakkı verir?
Özbekistan vatandaşının Türkiye’de bulunmasını sağlayan her belge, evde çalışmasına izin vermez. Vize muafiyeti ve ikamet izni yalnızca kalma hakkı verir; evde bakıcı olarak çalışmak için ailenin işveren sıfatıyla aldığı çalışma izni gerekir. Geçerli çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer.
| Belge | Kalma hakkı | Evde çalışma | Aile için anlamı |
|---|---|---|---|
| Vize muafiyeti | 180 günde en çok 90 gün | Yok | Yurt içinden izin başvurusu için kural olarak yetmez |
| Kısa dönem ikamet izni | İzin süresince | Yok | En az 6 ay süreli ve geçerliyse yurt içinden başvuru |
| Çalışma izni | İzin süresince; ikamet izni sayılır | Var; izindeki işveren yanında | Aile başvurur, harcı öder, SGK bildirimini yapar |
| Süresi aşılmış vize muafiyeti | Yok | Yok | Para cezası, sınır dışı ve giriş yasağı |
Çalışma izni başvuruyu yapan işverene ve izinde tanımlanan işe bağlıdır; bakıcı başka bir evde çalışacaksa yeni işveren için ayrıca başvuru yapılır.
Başvurudan SGK girişine yasal çalıştırma adımları
Sıra, Türkiye’de ikamet izniyle bulunan bir aday içindir; bakıcı, çalışma izni onaylanmadan işe başlatılamaz. Bu yol istisna değil: 2025’te ev içi çalışan istihdam eden hanelere 40.664 çalışma izni verildi. Özbekistan vatandaşları aynı yıl tüm sektörlerde 18.686 izinle en çok izin alan üçüncü uyruk oldu.
- BaşlangıçPasaportu ve ikamet iznini kontrol edinAdaya en az 6 ay süreyle verilmiş, geçerli ikamet izni gerekir. İzin, pasaport bitişinden 60 gün öncesine kadar verilir.
- Hazırlıke-İmza edinin, iş sözleşmesini imzalayınBaşvuru e-İmza ile onaylanır. Sözleşmeye görevleri, ücreti, çalışma süresini ve izin günlerini yazın.
- Başvurue-İzin’de Ev Hizmetleri kaydı ve başvuruAile işveren olarak başvurur; sözleşme, gelir belgesi ve pasaport yüklenir, yakınlık nüfus kaydından doğrulanır.
- 30 günBakanlık değerlendirmesiBelgeleri tam başvurular 30 gün içinde sonuçlanır. Eksik belge 30 gün içinde yüklenmezse başvuru reddedilir.
- OnayHarç ve kart bedelini ödeyinTutarlar 30 gün içinde ayrı ayrı yatırılır, yoksa başvuru reddedilir. Belge PTT Kargo ile çalışılacak adrese gelir.
- 1 aySigortalı olarak işe başlamaBakıcı, izin başlangıcından (belge sonra tebliğ edildiyse tebliğden) itibaren bir ay içinde SGK’lı işe başlar.
- Son 60 günUzatma başvurusuİzin bitmeden önceki 60 gün içinde yapılır, süre dolunca uzatılamaz. İlk uzatma en çok 2, sonrakiler 3 yıl.
- 15 günAyrılık hâlinde Bakanlığa bildirimÇalışma biterse izin iptal edilir; durum 15 gün içinde bildirilir, gecikmenin 2026 cezası 6.805 TL’dir.
Aday Özbekistan’daysa başvuru oradaki Türk dış temsilciliğinden başlar; adımlar sık sorulanlarda. Güncel ekranlar ve belge listesi Bakanlığın ev hizmetleri başvuru kılavuzundadır.
Bakanlık başvuruda neye bakıyor?
Ev hizmetlerinde çalışma izni bir form doldurmaktan ibaret değildir: Bakanlık bakılacak kişiyi, adayı ve işveren olarak aileyi birlikte değerlendirir.
Başvuruyu kim yapabilir?
Yaşlı, hasta ya da engelli kişinin kendisi, birinci veya ikinci derece yakını ya da vasisi başvurabilir. Yakınlık, nüfus kayıtlarından doğrulanır.
Yalnızca bakım ve refakat işleri
İzin yaşlı, engelli ve çocuk bakımı ile hasta refakati için verilir; temizlik ya da genel ev işi için verilmez. Kişinin yaşı ve sağlığı incelenir.
Deneyim, Türkçe ve geçmiş
Eğitim, mesleki deneyim, Türkçe düzeyi, Türkiye’de ikamet ya da çalışma geçmişi, medeni hal ve yaş dikkate alınır. Diploma şart değildir.
Sürekli ve düzenli gelir
Başvuran ailenin yeterli, sürekli ve düzenli geliri olmalı ve bu gelir belgelenmelidir; sosyo-ekonomik durum da değerlendirilir.
Asgari ücretin altında olamaz
Başvuruda beyan edilen ücret asgari ücretten az olamaz. SGK primine esas tutar da bu beyan ücretin altında olamaz.
Pasaport süresi izni sınırlar
İzin, pasaportun bitişinden 60 gün öncesine kadar verilir; pasaport süresi uzatılmazsa çalışma izni iptal edilir.
Özbekçe Türkçeye ne kadar yakın?
Özbekçe, Türkçeyle aynı dil ailesindendir ama farklı bir koldadır: Türkiye Türkçesi, Türkmence ve Azerbaycan Türkçesi Oğuz kolunda, Özbekçe ise Uygurcayla birlikte Karluk kolundadır. Ortak kelimeler ve benzer cümle yapısı öğrenmeyi kolaylaştırabilir; Farsça ve Rusçadan geçen kelimeler, ünlü uyumunun büyük ölçüde kaybolması ve farklı telaffuz ise yeni gelmiş birinin günlük konuşmayı izlemesini zorlaştırabilir. Türkçe düzeyini uyruğa bakarak varsaymayın, adayla konuşarak ölçün.
| Ölçüt | Özbekistan | Türkmenistan | Azerbaycan | Gürcistan |
|---|---|---|---|---|
| Turistik giriş (umuma mahsus pasaport) | Vizesiz, 180 günde 90 gün | Vize gerekli | Vizesiz, 180 günde 90 gün | Vizesiz, 90 güne kadar |
| Resmî dil | Özbekçe | Türkmence | Azerbaycan Türkçesi | Gürcüce |
| Dil ailesi ve kolu | Türk dilleri, Karluk kolu | Türk dilleri, Oğuz kolu | Türk dilleri, Oğuz kolu | Kartvel dilleri |
| Türkiye Türkçesiyle ilişkisi | Aynı aile, farklı kol | Aynı kol | Aynı kol | Akraba değil |
Özbekçe Sovyet döneminin büyük bölümünde Kiril harfleriyle yazıldı; bağımsızlıktan sonra resmî olarak Latin harflerine geçildi, Kiril harfleri de kullanımda kaldı. Aynı dil kolundan gelmek, bir adayın Türkçesini tek başına göstermez.
Yatılı çalışma düzeni, izinler ve memleket ziyareti
Ev hizmetleri İş Kanunu’nun kapsamı dışındadır; bakıcıyla aile arasındaki ilişkiyi Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesi hükümleri düzenler. Bu hükümler uyruğa göre değişmez.
- Hafta tatili: Bakıcıya her hafta bir tam gün tatil verilir; kural olarak pazar günü, ev düzeni buna izin vermiyorsa başka bir gün.
- Yıllık izin: En az bir yıl çalışmış bakıcıya yılda en az iki hafta, 50 yaşından büyük bakıcıya en az üç hafta ücretli izin verilir. İzin kural olarak kesintisiz kullanılır, tarafların anlaşmasıyla ikiye bölünebilir; izin ücreti izne çıkmadan önce ödenir.
- Barınma ve gıda: Bakıcı ailenin evinde yaşıyorsa yeterli gıda ve uygun bir barınak sağlamak işverenin yükümlülüğüdür.
Özbekistan’a gidip dönmek
Yıllık iznini memleketinde geçirmek isteyen bakıcı için tarih planı önemlidir. Geçerli çalışma izni ikamet izni sayıldığı ve Özbekistan vatandaşları Türkiye’ye vizesiz girebildiği için kısa bir ziyaret izni etkilemez. Kanun ise sağlık gibi zorunlu sebepler dışında aralıksız altı aydan uzun süre Türkiye dışında kalmayı iznin iptal sebepleri arasında sayar. Yolculuk iznin son 60 gününe denk geliyorsa uzatma başvurusunu gidişten önce yapın; izin süresi dolduktan sonra uzatma başvurusu kabul edilmez.
Gece bakımı ve tıbbi işler
Yatılı çalışma, bakıcının gece boyunca uyanık kalması anlamına gelmez. Bakılan kişi geceleri sık uyanıyor ya da sürekli gözetim gerektiriyorsa ayrı bir gece refakatçisi planlamak hem bakımı hem bakıcının dinlenmesini korur. İlaç dozu ya da tedavi değişikliği gibi kararlar hekime aittir. Evde muayene ya da tetkik gerekiyorsa, hastanın bu hizmetten yararlanıp yararlanamayacağını Sağlık Bakanlığı’nın evde sağlık hizmetleri hattından (444 38 33) öğrenebilirsiniz; bu görüşmelerde de bakıcının Türkçesi önem kazanır.
Özbek bakıcı yorumları yerine hangi ölçütlere bakmalı?
- Belgelerin aslıPasaportu ve ikamet iznini görün, iki bitiş tarihini not edin.
- Önceki ailelerKime, ne kadar süre baktığını ve neden ayrıldığını sorun.
- Somut bakım deneyimiYatağa bağımlı ya da demanslı hastayla bir gününü anlattırın.
- Telefonda TürkçeDoktor talimatını telefonda dinleyip tekrar etmesini isteyin.
- Türkçe okumaİlaç kutusundaki dozu ve kullanım saatini okumasını isteyin.
- Acil durum senaryosu112’yi aradığını varsayıp adresi Türkçe tarif etmesini isteyin.
- Uyruk değil kişiUyruk ne referanstır ne risk; herkese aynı ölçütü uygulayın.
- Bakıcınız’dan belge teslimiPasaport ve oturma izni fotokopisi, aşı kartı bilgisi verilir.
Özbek bakıcı ücreti ve yasal çalıştırmanın maliyeti
Bakıcınız’ın İstanbul için yayımladığı 2026 ortalamasına göre Türkçe ya da İngilizce bilen yabancı uyruklu yatılı bakıcının aylık net ücreti 1.800-2.000 USD aralığındadır; SGK primi, yol ve yemek giderleri dahil değildir. İlk yıl için çalışma izni harcı 12.574,90 TL ve kart bedeli 964 TL olmak üzere toplam 13.538,90 TL yasal masraf eklenir.
| Kalem | Tutar | Not |
|---|---|---|
| Aylık net ücret (yabancı uyruklu, yatılı) | 1.800-2.000 USD | Bakıcınız ortalaması, İstanbul, 2026 |
| Çalışma izni harcı (1 yıla kadar) | 12.574,90 TL | 2026 tutarı; onaydan sonra 30 gün içinde |
| Değerli kâğıt (kart) bedeli | 964 TL | 2026 tutarı; harçtan ayrı yatırılır |
| Uzatma harcı (2 yıl / 3 yıl) | 25.149,80 TL / 37.724,70 TL | 2026 tutarları; izin süresine göre |
| SGK primi | Beyan edilen ücrete göre | Her ay işveren bildirir ve öder |
| e-İmza | Sağlayıcıya ve pakete göre | Başvuruyu tamamlamak için gerekir |
Ücret; bakım yükü (yatağa bağımlılık, demans, gece uyanmaları), Türkçe düzeyi, deneyim ve hafta tatili düzenine göre değişir. Harç ve kart bedeli her yıl yeniden belirlenir. Bakıcı ücretleri rehberi
Özbek bakıcı hangi aileye uyar, hangisine uymaz?
Belirleyici olan uyruk değil; bakım düzeniniz, zamanlamanız ve yasal süreci işveren olarak yürütmeye hazır olmanızdır. Adaylar genellikle ön görüşmeden sonraki birkaç iş günü içinde sunulur, ancak işe başlama çalışma izninin onayını bekler.
Uygun olduğu durumlar
- Uzun süreli, yatılı yaşlı ya da hasta bakımı arayan aileler
- Çalışma izni başvurusunu işveren olarak yapmaya hazır olanlar
- Bakıcıya ayrı oda, gıda ve haftalık tatil günü sağlayabilen evler
- Adayın Türkçesini mülakatta sınamaya zaman ayırabilen aileler
Başka seçenek daha uygun olabilir
- Bakıcının birkaç gün içinde başlaması gerekiyorsa: izin onayı beklenir Acil bakıcı
- Yalnızca temizlik ve ev işi için: yabancıya bu işte izin verilmez Ev yardımcısı
- Haftada birkaç saatlik destek: izin yükümlülüğü kısa işte de aynıdır Part-time bakıcı
Başvuru ve çalışma sürecinde sık sorulanlar
Aday Özbekistan’daysa çalışma izni nasıl alınır?
Başvuru, adayın Özbekistan’daki Türk dış temsilciliğine başvurmasıyla başlar. Aday burada 16 haneli bir referans numarası alır; numara 30 gün geçerlidir ve aile bu süre içinde e-İzin’de “Yurt dışı” seçeneğiyle başvuruyu tamamlar. Başvuru onaylanıp harç ve kart bedeli ödendikten sonra aday çalışma vizesini aynı temsilcilikten alır. Adayın izin başlangıcından itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmesi, girişten sonraki bir ay içinde sigortalı olarak işe başlaması ve girişten itibaren 20 gün içinde il göç idaresine başvurarak adres kaydını yaptırması gerekir.
Başvuru reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararına, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtiraz e-İzin üzerinden, gerekçeyi gösteren belge yüklenip e-İmza ile yapılır; itiraz da reddedilirse idari yargı yolu açıktır. Karar değişmedikçe aday çalıştırılamaz.
Bakıcı ayrılırsa çalışma izni ne olur?
Çalışma izni o aileye ve o işe bağlıdır; bakıcının çalışması sona erdiğinde izin iptal edilir ve başka bir eve taşınamaz. Ayrılık, e-İzin’deki izin sonlandırma adımıyla 15 gün içinde Bakanlığa bildirilir; yeni bakıcı için yeni başvuru yapılır. Bakıcınız’da sözleşme 3 ay geçerlidir: bu sürede aday ayrılır ya da çıkarılırsa sınırsız ve ücretsiz yeni aday desteği verilir, ancak yeni aday da yabancı uyrukluysa çalışma izni süreci baştan işler.
SGK girişi ne zaman ve nasıl yapılır?
Ev hizmetlerinde aynı kişinin yanında ayda 10 gün ve daha fazla çalışan bakıcıya, hizmet sözleşmesiyle çalışan sigortalılara (4/a) ilişkin hükümler uygulanır; yatılı bakıcı bu kapsamdadır. Yabancı çalışanın bildirimi, çalışma izninin başlangıç tarihinden (belge sonra tebliğ edildiyse tebliğ tarihinden) itibaren bir ay içinde yapılırsa süresinde sayılır. Girişi işveren olarak aile e-Devlet üzerinden yapar; Bakıcınız bu adımda yönlendirir.
Çocuk bakımı için de Özbek bakıcıya izin alınabilir mi?
Evet. Çocuk bakımı, ev hizmetlerinde çalışma izni verilen işler arasındadır. Bu durumda başvuruyu çocuğun annesi ya da babası (boşanmışsa velayeti olan ebeveyn), evlat edinen kişi, vasi ya da koruyucu aile yapabilir; aday ve hane aynı ölçütlerle değerlendirilir. Çocuk bakımına yönelik seçenekler için çocuk bakıcısı sayfasına bakabilirsiniz.
Ankara ya da İzmir’de Özbek bakıcı bulunur mu?
Bakıcınız ağırlıklı olarak İstanbul’un Avrupa ve Anadolu yakasındaki ailelerle çalışır; Ankara ve İzmir’e de aday yönlendirir. Hangi şehirde olursa olsun çalışma izni başvurusuna bakıcının çalışacağı adres, yani bakımın yapılacağı ev yazılır.
