Acil Bakıcı: Gerçekçi Süre ve İlk 48 Saat Planı

Adayların sunulma süresi, aranan profile ve ailenin karar sürecine bağlıdır.

• Bakım yükü ve özel deneyim: Yatağa bağımlı bir hasta, ileri evre demans ya da yeni doğan bir bebek için bu alanda deneyimli aday aranır. Ölçüt özelleştikçe uygun aday sayısı azalır; beklentiyi baştan net söylemek, uymayan adaylarla kaybedilen zamanı azaltır.
• Uyruk ve çalışma izni: Yabancı uyruklu bir bakıcı, aile adına çalışma izni alınmadan çalıştırılamaz; oturma izni tek başına bu iznin yerine geçmez. İzin belirli bir işverene bağlı verildiği için başka bir ailenin yanında izinli çalışmış bir aday için de sizin adınıza yeni başvuru gerekir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı eksiksiz başvuruyu otuz gün içinde sonuçlandırır; onaydan sonra harç ödemesi ve kartın kargoyla gelmesi de zaman alır. Türkiye’deki bir aday için yapılan başvuruda en az altı ay geçerli ikamet izni aranır ve başvuru e-İmza ile tamamlanır (Uluslararası İşgücü Kanunu, ÇSGB ev hizmetleri çalışma izni kılavuzu). Acil ihtiyaçta ilk haftaları Türk uyruklu bir bakıcıyla ya da aile desteğiyle karşılamak bu yüzden gerekebilir.
• Ailenin karar hızı: Tanışmaya ayırabileceğiniz saatler ile ücret ve izin günü gibi konulardaki netlik, adaylar sunulduktan sonraki süreyi kısaltır.

Hızlanırken kısaltılmaması gereken adımlar da var. Bakıcınız’da adaylar önceki işverenleriyle yapılan referans görüşmesinden ve yüz yüze mülakattan geçer; Türk uyruklu adaylarda kimlik fotokopisi, adli sicil belgesi, vukuatlı nüfus kayıt örneği, ikametgâh ve aşı kartı bilgileri, yabancı uyruklu adaylarda pasaport ve oturma izni fotokopisi ile aşı kartı bilgileri aileye teslim edilir. Tanışma ve yazılı sözleşme ise iş tanımının, saatlerin ve ücretin baştan netleştiği adımlardır.

Taburcu tarihi belli olduğunda bakıcı talebini hastanedeyken başlatmak, eve dönüş günüyle bakıcının ilk günü arasındaki boşluğu daraltır. Yatış sürerken refakat de gerekiyorsa hastane refakatçisi ile evdeki bakım birlikte planlanabilir. Taburculuktan önce üç konuyu netleştirin:

• Yazılı bakım talimatı: Yara bakımı, hareket kısıtları, beslenme ve kontrol tarihlerini hekim ve hemşireden yazılı isteyin. Epikriz ve güncel ilaç listesi, bakıcıya devredilecek bilgilerin temelidir.
• Evde sağlık bildirimi: Evde sağlık hizmetleri yönetmeliği, taburcu aşamasında evde sağlık hizmetine ihtiyacı olduğu değerlendirilen hastanın, tedavi eden hekim tarafından koordinasyon merkezine bildirilmesini öngörür. Bunu taburculuktan önce hekime sorun; bildirim yapılmadıysa hasta ya da yakını 444 38 33’ü arayarak başvurabilir.
• Cihaz ve malzeme: Hasta yatağı, tekerlekli sandalye ya da oksijen gibi ihtiyaçları eve dönüşten önce listeleyin; evde sağlık ekipleri bu cihazların rapor süreçlerine ve kullanım eğitimine destek verir.

Evde sağlık hizmetinden kimler yararlanabilir?

İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü’nün yayımladığı ölçütler şunlar:

• Hizmet talep eden 80 yaş ve üzeri yaşlılar
• Kronik hastalığı sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş, günlük yaşamda tam ya da ileri derecede bağımlı 65 yaş ve üzeri hastalar
• Hastalığı nedeniyle cihaza, yatağa ya da eve bağımlı olanlar
• Palyatif bakım almış ve evde tıbbi bakımı uygun görülenler
• Taburcu olurken hekimi evde sağlık hizmetini uygun gören, sürekli tıbbi bakım gereken hastalar
• Taburculuktan sonra en fazla 30 gün (gerektiğinde uzatılarak) evde tıbbi bakıma ihtiyaç duyanlar

Müdürlük, başvuran hastanın en geç 24 saat içinde ekipçe ziyaret edilmesini hedef olarak açıklıyor; bu bir hedeftir, garanti değildir. Eve dönüşün ilk günlerinde yakınınız çevirme, banyo ya da tuvalete eşlik gerektiriyorsa durumuna göre yatalak hasta bakıcısı, felçli hasta bakıcısı ya da ameliyat sonrası bakıcı sayfalarında bakımın ayrıntılarını bulabilirsiniz.

Ev hizmetlerinde işveren aile olduğu için ayrılan bakıcıyla ilgili bildirimler de ailenin sorumluluğundadır.

SGK bildirimleri

Daha önce sigortalı bakıcı çalıştırdıysanız işyeri kaydınız hazırdır: ayrılan bakıcının çıkışı ve yeni bakıcının girişi e-SGK’daki “4a Sigortalı İşe Giriş ve İşten Ayrılış Bildirgesi” ekranından yapılır. Kolay İşverenlik uygulamasında prim borcu her ay otomatik oluştuğu için ayrılışı bildirmeyi geciktirmeyin (SGK’nın ev hizmetleri broşürü).

Aradaki günlerde ay içinde 10 günden az çalışacak geçici bir bakıcıyla ilerlerseniz, bu kişi için çalıştığı süreyle orantılı iş kazası ve meslek hastalığı primi ödenir; bildirim, iki tarafın da imzaladığı belgeyle en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar SGK’ya verilir. Bu kişinin iş kazası yardımlarından yararlanabilmesi için kazadan en az on gün önce tescil edilmiş olması gerektiğinden bildirimi ay sonunu beklemeden yapmak yerinde olur. Çalışma saatlerine göre hesaplanan çalışma günü ay içinde 10 ve üzerindeyse bakıcı, hizmet akdiyle çalışan (4/a) sigortalılarla aynı kurallara tabidir (5510 sayılı Kanun, ek madde 9).

Yabancı uyruklu bakıcı ayrıldıysa

Çalışma izniyle çalışan bir bakıcının işi sona erdiğinde bunu on beş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmek işverenin yükümlülüğüdür (Uluslararası İşgücü Kanunu, madde 22). Bu işlem, başvurunun yapıldığı e-İzin sisteminde “İzin Sonrası İşlemler” menüsündeki izin sonlandırma talebiyle yapılır. Yerine yine yabancı uyruklu bir bakıcı düşünüyorsanız, sizin adınıza yapılacak yeni başvurunun süresini ilk haftaların planına katın.

Sözleşme ve bildirim süresi

Ev hizmetleri İş Kanunu’nun kapsamı dışında kalır; aile ile bakıcı arasındaki ilişkiye Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesi hükümleri ve yazılı sözleşmeniz uygulanır. Belirsiz süreli sözleşmede fesih bildirim süresi, bir yıla kadar süren çalışmada iki hafta, bir yıldan beş yıla kadar dört hafta, daha uzun çalışmada altı haftadır; süreler iki taraf için aynıdır ve sözleşmeyle kısaltılamaz. Haklı bir sebep olmadan işi aniden bırakan çalışandan aylık ücretin dörtte biri kadar tazminat istenebilir; zarar yoksa ya da daha azsa hâkim bu tutarı indirebilir. Bu hak takasla karşılanmadıysa ayrılıştan başlayarak otuz gün içinde dava ya da icra takibiyle kullanılmalıdır, aksi hâlde düşer. Anlaşmazlıkta bir hukukçudan destek almak doğru olur.