Güven üç aşamada kurulur
Aileler çoğu zaman güveni bakıcının kişiliğine bağlar; oysa güveni asıl kuran şey sürecin kendisidir. Üç aşamayı ayırmak işi kolaylaştırır: bakıcıyı bulmadan önce yapılan doğrulamalar, işe başlarken yazılı hâle getirilen kurallar ve ilk haftalardan itibaren süren düzenli iletişim. Her aşamada neyin kontrol edildiğini bilmek, “içime sinmedi” duygusunu somut sorulara çevirir.
Bakıcıyı bulmadan önce: aracının yetkisini doğrulayın
Bakıcıyı bir büro aracılığıyla buluyorsanız önce büronun yetkisine bakın. Türkiye’de işçi ile işvereni buluşturma işini özel istihdam büroları, Türkiye İş Kurumu’ndan (İŞKUR) aldıkları izin belgesiyle yapabilir. İzin belgesi numarasını büroya sorun ve İŞKUR’un internet sitesindeki özel istihdam büroları listesinden kontrol edin. Bakıcınız’ın izin belge numarası 825’dur.
Güvenilir bir aracıyı ayırt etmenin üç kolay işareti vardır: hizmet bedelini ve güvence koşullarını işe başlamadan yazılı olarak verir, bakıcının belgelerini size teslim eder ve iş arayan adaylardan ücret almaz. İş arayandan ücret alınması 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu’na göre yasaktır.
Belgeleri ve referansı kendiniz doğrulayın
- Adli sicil kaydı: Adayın e-Devlet’ten aldığı barkodlu belgeyi isteyin ve e-Devlet belge doğrulama hizmetinden kontrol edin.
- Kimlik ve ikametgâh: Yabancı uyruklu adaylarda pasaport ve oturma izni; çalışacaksa çalışma izni sürecinin nasıl yürüyeceği konuşulmalıdır.
- Referans: Önceki işverenle kendiniz konuşun. “Yeniden çalışır mıydınız?” sorusu çoğu zaman en açık cevabı verir.
- Tanışma: Yaşlı yakınınızın adayla tanışmasına fırsat verin; ilk izlenim, yaşlının kendini rahat hissedip hissetmediğini gösterir.
Görüşmede sorulacak sorular için bakıcı ile ilk görüşmede sorulacak sorular yazımıza bakabilirsiniz.
İşe başlarken: kuralları yazıya dökün
Belirsizlik, güveni en hızlı aşındıran şeydir. İşe başlamadan şunları yazılı hâle getirin:
- Görev tanımı: bakım işleri, ilaç saatleri, yemek, temizlik ve bakıcının yapmayacağı işler
- Çalışma düzeni: saatler, yatılı çalışmada gece düzeni ve haftalık izin günü (işveren her hafta bir tam gün tatil vermekle yükümlüdür, 6098 sayılı Kanun, madde 421)
- Ücret ve ödeme günü: yol ve yemek giderlerinin nasıl karşılanacağı dahil
- Sigorta: ev hizmetlerinde bakıcının SGK girişini işveren olarak aile yapar (5510 sayılı Kanun, ek madde 9)
İlk haftalarda: para, ilaç ve anahtar kuralları
İlk haftalar, düzenin oturduğu ve karşılıklı güvenin sınandığı dönemdir. Şu kurallar hem aileyi hem bakıcıyı korur:
- Harcama: Market ve eczane için belirli bir tutar bırakın, fişleri toplayın. Banka kartı ve şifre paylaşmayın.
- İlaç: İlaç çizelgesini yazılı bırakın; verilen her dozun işaretlenmesini isteyin. Doz değişikliği yalnızca doktorla ve aileyle yapılır.
- Anahtar ve giriş: Anahtarın kimde olduğunu, kapının hangi saatlerde kimlere açılacağını konuşun.
- Günlük kısa bilgi: Günün sonunda iki cümlelik bir mesaj (yemek, ilaç, ruh hâli, olağan dışı durum) yeterlidir.
Evde kamera kullanılacaksa hangi sınırlar var?
Bazı aileler evde kamera kullanmak ister. Kamera kullanılacaksa bakıcıyı önceden ve açıkça bilgilendirin, bunu tercihen yazılı yapın. Bakıcının dinlendiği oda ve banyo gibi özel alanlarda kamera kullanmayın. Ses kaydı ayrıca risklidir: kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları rızası olmadan kaydetmek Türk Ceza Kanunu’nun 133. maddesinde suç olarak düzenlenmiştir. Kararsızsanız bir hukukçuya danışın; gizli kamera, ortaya çıktığında güveni tamamen bozar.
İhmal ve istismar belirtileri: ne zaman harekete geçmeli?
Yaşlı yakınınızda şu değişiklikleri görürseniz nedenini hemen konuşun:
- Açıklanamayan morluk, yara ya da düşme izleri
- Belirgin kilo kaybı, susuzluk ya da kişisel temizliğin bozulması
- Bakıcı yanındayken susma, korku ya da içe kapanma
- Kaybolan para, eşya ya da açıklanamayan harcamalar
- İlaçların eksik ya da fazla kalması
Acil bir tehlike varsa 112’yi arayın. Yaşlı ihmali ve istismarıyla ilgili bildirim ve danışma için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ALO 183 Sosyal Destek Hattı aranabilir. Bakıcıyı bir büro aracılığıyla bulduysanız büroyu da hemen bilgilendirin.
Güven iki taraflıdır
Bakıcının dinlenme ve izin hakkına saygı gösterilen, görevlerinin açık olduğu ve sorunların zamanında konuşulduğu evlerde bakım daha uzun sürer. Aylık kısa bir değerlendirme toplantısı, küçük sorunların büyümeden çözülmesini sağlar. Yaşlı bakıcısının görevleri ve çalışma şekilleri için yaşlı bakıcı, gece de destek gerekiyorsa yatılı yaşlı bakıcı sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Güvenilir bakıcı siteleri nasıl anlaşılır?
Özel istihdam bürosu olarak çalışan sitenin İŞKUR izin belge numarasını yayımlaması, hizmet bedelini ve güvence koşullarını yazılı vermesi, bakıcının belgelerini teslim etmesi ve iş arayanlardan ücret almaması temel işaretlerdir. İzin numarasını İŞKUR’un sitesinden doğrulayın.
Bakıcıya ev anahtarı vermeli miyim?
Gündüzlü bakıcının her gün eve girebilmesi için çoğu zaman gerekir. Anahtarın teslim edildiğini not edin, iş bittiğinde geri alın; kapının hangi saatlerde kimlere açılacağını baştan konuşun.
Yaşlı yakınım bakıcıdan şikâyet ederse ne yapmalıyım?
Önce yaşlı yakınınızı sakin bir ortamda dinleyin, sonra bakıcıyla ayrı konuşun. Demans gibi durumlarda şikâyetler karışık olabilir; yine de ciddi bir işaret (yara, korku, kayıp para) varsa beklemeyin ve gerekirse 112 ya da ALO 183’ü arayın.
Bakıcı değiştirmek istersem ne olur?
Bakıcınız ile yapılan sözleşmelerde 3 ay içinde aday ayrılırsa ya da uyum sağlanamazsa ücretsiz yeni aday önerilir. Değişiklik isteğinizin nedenini açıkça anlatmak, bir sonraki adayın doğru seçilmesini kolaylaştırır.
