Kadıköy Yaşlı Bakıcı: Yerel Destekler, Ev ve Ücret

TÜİK’in 2025 adrese dayalı nüfus verilerine göre Kadıköy’de 65 yaş ve üstü 96.252 kişi yaşıyor. Bu, 458.573 kişilik ilçe nüfusunun yüzde 20,99’u, yani yaklaşık her beş kişiden biri. Kadıköy, 65 yaş üstü nüfusun sayıca en kalabalık olduğu İstanbul ilçesi: belediyenin açık veri portalındaki 2024 verisine göre İstanbul’daki 65 yaş üstü nüfusun yüzde 7,3’ü bu ilçede yaşıyor ve Kadıköy’deki yaşlıların yaklaşık yüzde 61’i kadın. Aynı veride ikinci ve üçüncü sırada komşu ilçeler Üsküdar ve Maltepe var.

Yaşlı nüfus ilçeye eşit dağılmıyor. 2025 verisinde 65 yaş üstü kişi sayısının en yüksek olduğu mahalle 9.230 kişiyle Göztepe, yaşlıların mahalle nüfusuna oranının en yüksek olduğu mahalle ise yüzde 27,75 ile Caddebostan. Erenköy ve Kozyatağı da yaşlı nüfusun kalabalık olduğu mahalleler arasında. Hane başına ortalama 2,29 kişinin düştüğü ilçede (İstanbul ortalaması 3,09) tek kişilik hane sayısı 62.319’a ulaştı. Bu nedenle bakım planında ilk soru çoğu zaman şu oluyor: yakınınız günün hangi saatlerinde evde yalnız kalıyor?

Kadıköy Belediyesi ile Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı’nın (KEDV) Caferağa, Göztepe, Dumlupınar ve Suadiye’de 770 yaşlıyla yaptığı ihtiyaç araştırması, bakım planını doğrudan ilgilendiren iki bulgu içeriyor. Katılımcılar genel olarak bir ihtiyaçları olmadığını söyleme eğilimindeydi ve gündelik ihtiyaçlarını kendi çevreleri, apartman görevlisi ve mahalle esnafı aracılığıyla karşılıyordu. Bakım yükünün ise çocuklarda, özellikle kız çocuklarında toplandığı görüldü (Kadıköy 2030 Mevcut Durum Raporu). Bu bulgulardan çıkan pratik sonuçlar şunlar:

• “İhtiyacım yok” cevabını son söz saymayın. Yakınınızın merdiven, banyo, yemek ve ilaç gibi günlük işleri nasıl yürüttüğünü birkaç gün gözlemlemek, sormaktan daha net bilgi verir.
• Bakıcıyı mevcut düzenin içine yerleştirin. Apartman görevlisi, komşu ve eczacıdan oluşan ağ yaşlı için bir güven kaynağı; bakıcının bu kişilerle tanışması, alışılmış düzenin bozulmadan sürmesini kolaylaştırır.
• Bakımı tek kişi taşımasın. Bakımı üstlenen aile üyesi çalışıyorsa, gündüzlü bakıcıyı belediyenin ücretsiz hizmetleriyle birlikte planlamak yükü bölüştürür. Bakıcının görev tanımı için yaşlı bakıcı sayfasına bakabilirsiniz.

Belediyenin Kadıköy 2030 Mevcut Durum Raporu, 2022 itibarıyla ilçedeki 26.714 binanın yüzde 51’inin 1980’den önce, yüzde 22’sinin 1980-2000 arasında, yüzde 27’sinin 2000’den sonra yapıldığını gösteriyor. Binaların yüzde 45’i 4-6 katlı; yüzde 25’i 1-3, yüzde 15’i 7-9, yüzde 13’ü 10-14 katlı, 15 kat ve üzeri binaların payı ise yüzde 2. 1980 öncesi bina sayısının en yüksek olduğu mahalleler Moda’nın da içinde olduğu Caferağa (1.552) ve Yeldeğirmeni’nin bulunduğu Rasimpaşa (979); 15 kat ve üzeri binalar ise en çok Erenköy, Bostancı, Göztepe, Suadiye, Fenerbahçe ve Caddebostan’da.

Rapor asansör verisi içermiyor. Yine de eski ve orta yükseklikteki apartmanların ağırlığı, pek çok Kadıköy evinde merdivenin günlük bakımın bir parçası olduğunu düşündürüyor. Bu durumda üç konuyu baştan konuşmak işe yarar:

• Dışarı çıkış planı: Yakınınız desteğe rağmen merdiveni inip çıkamıyorsa, hastane ve kontrol günlerinde belediyenin hasta nakil ambulansı hastayı evden indirip ailenin aracına ulaştırabilir.
• Bakıcının fiziksel yükü: Yatağa bağımlı bir yaşlıyı kaldırma, çevirme ve taşıma işleri, adaydan beklenen deneyimi değiştirir; bu durumda yatalak hasta bakıcısı seçeneği değerlendirilebilir.
• Evin içi: Tekerlekli sandalye ya da yürüteç kullanılacaksa banyo ve koridor genişliğini önceden ölçün; eski binalarda bu geçişler dar olabilir.

Kentsel dönüşüm de Kadıköy’de bakım planını etkileyen bir etken. Aynı rapora göre 2012-2022 arasında başvurular üzerine yapılan yapı bazlı incelemelerde 4.087 riskli yapı tespit edildi; en çok tespit Göztepe (493), Suadiye (476), Caddebostan (416) ve Bostancı (392) mahallelerinde. Bu mahallelerin aynı zamanda yaşlı nüfusun yoğun olduğu yerler olması, bakım planı kurulurken binanın dönüşüm takviminin de sorulmasını gerektiriyor. Geçici bir kiralık eve taşınma olasılığı varsa, yatılı bakıcı için ayrı oda bulunup bulunmayacağı ve gündüzlü bakıcının yeni adrese ulaşımı da hesaba katılmalı.

Kadıköy, Anadolu yakasının başlıca aktarma merkezlerinden biri. Belediye raporuna göre Ayrılık Çeşmesi’nde M4 metrosu ile Marmaray, Kadıköy merkezde M4, T3 nostaljik tramvay ve vapur, Söğütlüçeşme’de Marmaray ile metrobüs, Uzunçayır’da metrobüs ile M4, Bostancı’da Marmaray ile deniz ulaşımı buluşuyor. Rıhtım’daki otobüs peronlarından Ataşehir, Maltepe, Pendik, Tuzla, Ümraniye, Çekmeköy, Sancaktepe ve Sultanbeyli gibi ilçelere hat var. Rapor, ilçede sınırlı kapasiteli minibüs ve dolmuşların baskın olmasının trafiği artırdığını da not ediyor.

Gündüzlü bakıcı seçerken bu yüzden adayın oturduğu yerden eve tek hatla ya da tek aktarmayla ulaşıp ulaşamadığı, ücret kadar dikkate alınmalı. Sabah gelişlerinde gecikme riski, aktarma sayısı ve durak ile ev arasındaki yürüme süresiyle artar; güzergâhı aday görüşmesinde birlikte konuşmak işe yarar. Bakıcının yol gideri aylık ücrete dahil değildir ve aile tarafından karşılanır.

İlçedeki genel kamu hastanelerinden Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi, Eğitim Mahallesi’nde; hastanede geriatri bölümü de bulunuyor. Hastaneye raylı sistemle doğrudan ulaşılmıyor: hastanenin kendi tarifine göre M4’ün Göztepe (E-5 köprüsü) durağında ya da Kadıköy’de inip otobüs veya minibüsle aktarma yapmak gerekiyor (ulaşım bilgisi). Nöroloji ve psikiyatri takibi için Erenköy’deki Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi ilçedeki diğer kamu seçeneği.

Belediye raporu, ilçedeki 37 aile sağlığı merkezine 500 metrelik erişimin Caddebostan ve Bostancı’da belirgin biçimde zayıf kaldığını belirtiyor. Yaşlı nüfus oranının en yüksek olduğu Caddebostan’da aile hekimi ziyaretleri için de eşlikli bir ulaşım planı gerekebilir. Engelli ya da hareket güçlüğü çeken Kadıköylüler ise belediyenin engelsiz taksisinden refakatçi eşliğinde ücretsiz yararlanabiliyor.